Premier po szczycie V4: kraje regionu chcą znów wspólnie wpływać na decyzje w Europie

Po dwóch latach wrócił formalny szczyt premierów V4

Pod Budapesztem odbyło się spotkanie szefów rządów państw Grupy Wyszehradzkiej, czyli Polski, Czech, Słowacji i Węgier. Dla samej formuły V4 było to wydarzenie istotne, ponieważ premier Donald Tusk podkreślił, że był to pierwszy od dwóch lat taki formalny szczyt z udziałem liderów rządów. Ostatnie spotkanie tej rangi odbyło się w lutym 2024 roku w Pradze, co pokazuje, że współpraca na najwyższym szczeblu przez dłuższy czas pozostawała w zawieszeniu.

Znaczenie tego spotkania wykracza poza sam protokół dyplomatyczny. Grupa Wyszehradzka od lat była jednym z najważniejszych porozumień regionalnych w Europie Środkowej, pozwalając czterem państwom mówić wspólnym głosem w sprawach ważnych dla mieszkańców regionu. Chodzi przede wszystkim o te obszary, w których decyzje podejmowane na poziomie Unii Europejskiej bezpośrednio wpływają na codzienne życie obywateli: ceny energii, zasady migracyjne, dopłaty dla rolnictwa czy podział unijnych pieniędzy na rozwój.

"Wszystko zależy od tego, czy wrócimy do sposobu działania opartego na zaufaniu i wzajemnej lojalności"

Donald Tusk, premier

Słowa premiera wskazują, że Polska opowiada się za odbudową współpracy w formule, która wcześniej dawała regionowi realną siłę przebicia. Tusk zaznaczył, że skuteczność V4 zawsze była największa wtedy, gdy partnerzy zakładali dobrą wolę po drugiej stronie i działali w oparciu o wzajemne zaufanie. W praktyce oznacza to próbę przywrócenia politycznego mechanizmu, dzięki któremu kraje Europy Środkowo-Wschodniej mogły wspólnie reagować na decyzje zapadające w Brukseli i zabiegać o własne interesy.

• W szczycie uczestniczyły 4 państwa Grupy Wyszehradzkiej: Polska, Czechy, Słowacja i Węgry.
• Spotkanie pod Budapesztem było pierwszym formalnym szczytem V4 od 2024 roku.
• Ostatni szczyt z udziałem szefów rządów odbył się w lutym 2024 roku w Pradze.

Premier wskazał obszary, w których region ma wspólny interes

Premier Donald Tusk podczas spotkania podkreślił, że mimo istniejących różnic politycznych między państwami V4, w najważniejszych sprawach region łączy więcej, niż dzieli. Wymienił konkretne dziedziny, w których współpraca może zostać odnowiona i wzmocniona. To bezpieczeństwo energetyczne, polityka klimatyczna, migracja, polityka spójności oraz rolnictwo - a więc tematy, które bezpośrednio przekładają się na rachunki gospodarstw domowych, przyszłość samorządów i opłacalność produkcji rolnej.

Dla mieszkańców takich miast jak Mrągowo znaczenie tych zagadnień jest bardzo praktyczne. Polityka spójności to fundusze na drogi, infrastrukturę, szkoły czy inwestycje komunalne. Bezpieczeństwo energetyczne i polityka klimatyczna wpływają na koszty ogrzewania, cenę prądu i tempo modernizacji lokalnej gospodarki. Z kolei rolnictwo pozostaje kluczowe dla wielu gospodarstw i firm działających na obszarach wiejskich, dlatego wspólne stanowisko państw regionu może mieć znaczenie dla warunków wsparcia i konkurencyjności producentów.

"Każde z naszych państw może ponownie odgrywać ważną rolę w kształtowaniu wydarzeń w Europie. Dzięki temu możliwa jest także współpraca ponad istniejącymi różnicami, w sprawach istotnych dla naszych krajów i całego regionu"

Donald Tusk, premier

Wypowiedź premiera pokazuje, że decyzja o powrocie do rozmów w formacie V4 nie została przedstawiona jako gest symboliczny, ale jako próba szukania wspólnego mianownika tam, gdzie interesy państw regionu są zbieżne. W takim ujęciu Grupa Wyszehradzka ma być narzędziem współpracy ponad sporami, a nie forum do ich pogłębiania. Dla obywateli oznacza to szansę, że w sprawach strategicznych głos Europy Środkowej będzie bardziej słyszalny niż wtedy, gdy każde państwo działa osobno.

"Jeśli zawsze będziemy rozumieli, że to, co nas łączy niezależnie od konfliktów, jest silniejsze niż to, co nas dzieli, to Europa zacznie nas słuchać"

Donald Tusk, premier

Wspólne stanowisko ma zwiększyć siłę regionu w Unii Europejskiej

Premier ocenił, że współpraca w ramach Grupy Wyszehradzkiej może ponownie wzmocnić wpływ państw regionu na najważniejsze decyzje podejmowane w Europie. W jego wypowiedziach wyraźnie wybrzmiał pogląd, że kraje Europy Środkowo-Wschodniej mają większą siłę wtedy, gdy występują razem. Chodzi nie tylko o możliwość zabierania głosu w debacie europejskiej, ale też o skuteczniejsze reprezentowanie własnych interesów w trakcie negocjacji dotyczących polityk unijnych.

Tusk wskazał przy tym, że w przeszłości Grupa Wyszehradzka była ważnym punktem odniesienia nie tylko dla własnych członków, ale również dla państw wschodniej flanki i nowych członków Unii Europejskiej. W jego ocenie wtedy, gdy V4 działała lojalnie i solidarnie, była także sygnałem nadziei dla tych krajów, które samodzielnie miały mniejsze możliwości przeciwstawiania się silniejszym partnerom lub unijnej biurokracji. Taki sposób przedstawienia roli V4 pokazuje, że premier widzi w tym formacie nie tylko platformę konsultacji, ale również polityczne wzmocnienie całego regionu.

"Wtedy, kiedy V4 był lojalny i solidarny, dawał też takie światło nadziei wszystkim państwom ze wschodniej flanki, wszystkim tzw. nowym członkom Unii Europejskiej. Nie widzę żadnego powodu, żeby znowu V4 był takim drogowskazem dla tych wszystkich, którzy w konfrontacji z Niemcami, z Francją, z biurokracją brukselską w samotności nie mają szans"

Donald Tusk, premier

W praktyce taki kierunek oznacza próbę odbudowania regionalnej podmiotowości w Unii Europejskiej. Dla obywateli może to mieć znaczenie zwłaszcza przy sporach o podział środków, regulacje klimatyczne czy zasady dotyczące migracji. Gdy kilka państw prezentuje zbliżone stanowisko, łatwiej jest im wpływać na ostateczny kształt rozwiązań, które później obowiązują wszystkie kraje członkowskie.

"Gdy Grupa Wyszehradzka była jak jedna pięść, to byliśmy w stanie nie tylko wpływać, ale również narzucać decyzje w Europie"

Donald Tusk, premier

Wypowiedzi po szczycie pokazują więc jasno, kto podjął polityczną inicjatywę i w jakim trybie ona wybrzmiała. To szef polskiego rządu, podczas formalnego spotkania premierów V4 pod Budapesztem, przedstawił stanowisko zakładające odbudowę współpracy opartej na zaufaniu, lojalności i wspólnym działaniu w najważniejszych sprawach dla regionu. Sam szczyt nie oznacza jeszcze automatycznego przełomu, ale potwierdza, że format Grupy Wyszehradzkiej wrócił na poziom bezpośrednich rozmów liderów po dłuższej przerwie.